Kamil Kotas: "Wypisy do dziejów Rudyszwałdu" | Rudyszwałd
Translation

Kamil Kotas: „Wypisy do dziejów Rudyszwałdu cz. 1”

22
Gru/2010
0
Księga

W tym artykule chciałbym przedstawić wypisy do dziejów Rudyszwałdu, które pochodzą z gazety urzędowej „Ratiborer Kreisblatt” – tygodnika ukazującego się w latach 1844-1940 i wydawanego przez raciborskiego Landrata (odpowiednik dzisiejszego starosty powiatowego). Obecnie badacze prawie wcale nie korzystają z tego czasopisma i raczej żadne z przedstawionych poniżej informacji nie funkcjonują już w pamięci miejscowej społeczności. Wypisy zawierają ciekawe wiadomości dotyczące życia mieszkańców wioski, są także szczególnie przydatne w badaniach genealogicznych. Z przed roku 1911 informacje zostały podane wybiórczo, gdyż dopiero w czasie przeglądania tego roku postanowiłem zbierać obok materiałów o historii Chałupek także materiały o Rudyszwałdzie. Niektóre wzmianki opatrzone będą komentarzami w kwadratowych nawiasach. W pisowni imion i nazwisk zachowano formę używaną w wykorzystanym czasopiśmie.

1852 – sołtysem został siodłak Georg Jussek [siodłak, siedlok = niem. bauer, pol. kmieć, cz. sedlák; to ówcześnie bogaty rolnik posiadający gospodarstwo].

1864 – żydowski kupiec Louis Mandowsky z Rudyszwałdu otworzył przy stacji kolejowej w Chałupkach skład węgla.

1867 – siodłak Johann Jusek został wybrany przedstawicielem wioski na głosowanie dotyczące wyboru kandydata z powiatu do izby niższej pruskiego Landtagu [wioski delegowały wtedy swoich przedstawicieli, którzy na zgromadzeniu powiatowym wybierali posła do izby niższej Landtagu]. (…)

Ciąg dalszy artykułu autorstwa Kamila Kotas dostępny w rozwinięciu wpisu.
Zapraszamy do czytania!

(…) 1874 – w Niemczech zapoczątkowały działalność Urzędy Stanu Cywilnego zajmujące się rejestracją urodzeń, ślubów i zgonów. Rudyszwałd z okręgiem dworskim otrzymał własny Urząd, którym kierować miał posiadacz gospodarstwa Piegsa. Jego zastępcą został nauczyciel w miejscowej szkole König.

1882 – ze względu na nadużywanie alkoholu przez następujące osoby: siodłak Vinzent Jusek, syn komornika Alois Adamek, robotnik Franz Schula i komornik Georg Bobrzik zakazano sprzedawania im alkoholu i przebywania w szynkach i gospodach aż do czasu poprawy [w XIX wieku na Śląsku powszechnie występował problem alkoholizmu. Władze między innymi za pomocą takich zarządzeń próbowały to zjawisko ograniczać].

1884 – sołtysem został siodłak Johann Jusek.

1891 – sołtysem ponownie został siodłak Johann Jusek natomiast ławnikiem został siodłak Franz Gonsior.

1899 – Ze względu na szczególnie ciekawą informację przytoczmy ją w całości: „Przeprosiny. Za skierowaną do właściciela gospody Franza Gonsiora z Rudyszwałdu obelgę poprzez słowo balamund składam niniejszym przeprosiny. Johann Jusek” [Właśnie między innymi takimi sprawami jak obelgi zajmowali się miejscowi sędziowie polubowni (w drugiej połowie XIX dosyć często). Dziś po śląsku powiedzieli byśmy bałamōnt o oszołomie, człowieku nierozgarniętym, który w rozmowie wprowadza kogoś w błąd, bałamuci kogoś].

1902 – karczmarz Robert Swientek został wybrany na pomocnika przy badaniu mięsa wieprzowego wwożonego na teren Prus przez stację w Nowym Boguminie [władze dbały w ten sposób, żeby zarażone mięso nie dostało się na teren państwa].

1911Johann Sklarz został mianowany miejscowym poborcą podatków [podatki zbierano wtedy w wioskach, skąd odprowadzano je na wyższe szczeble administracji].

1912 – nauczyciel i kierownik miejscowej szkoły Johann Osieka otrzymał pruski Królewski Order Korony IV Klasy (Königlicher Kronen-Orden) za działalność publiczną [order ten był trzecim co do ważności odznaczeniem państwowym w Prusach].

1914 – kramarz Josef Balgar został poborcą podatków w wiosce [kramarz = sprzedawca, kupiec].

1914 – miejscowy przedsiębiorca Emanuel Pientka został zastępcą członka zarządu powiatowej Kasy Chorych [w kasach tych skupiali się pracownicy, którzy nie byli ubezpieczeni prywatnie, później mogli do nich dołączyć pracodawcy. Zarząd wybierano z pośród ubezpieczonych w kasie].

1914 – [w czasie I wojny światowej] rezerwiści Josef CieslikAlois Horny oraz muszkieter Theodor Paskuda zostali lekko ranni [w ówczesnej armii niemieckiej muszkieterzy byli zwykłymi piechurami i jedynie dla tradycji nazywano tak niektóre jednostki].

1914 – zaginęli grenadierzy Stefan Johann PiegsaPospich [w tym czasie do jednostek grenadierów kierowano rekrutów wyróżniających się odpowiednimi predyspozycjami].

1914 – rekrut Franz Buczek został ranny.

1915 – wspomniany Johann Osieka został powołany przez władze powiatu na stanowisko zastępcy sędziego polubownego a następnie na samego sędziego polubownego [był to urząd honorowy, czyli bezpłatny; sędziowie polubowni orzekali w sprawach małej, lokalnej wagi jak np. obelgi, spory sąsiedzkie czy wykroczenia].

1915Josef Raida został ponownie potwierdzony przez władze powiatowe jako sołtys.

1916Bonifazius Jusek został ławnikiem pomocniczym [ławnicy mogli pomagać w orzeczeniach zawodowym sędziom rozpatrującym sprawy większej rangi niż sędziowie polubowni].

1917 – w sali gospody u Swientka odbyły się obowiązkowe szczepienia dzieci i młodzieży. Lekarz objeżdżający okolicę, po oględzinach zaszczepił 12 dzieci po raz pierwszy a 34 po raz kolejny [szczepienia takie organizowane były przez władze już w I połowie XIX wieku].

1918 – nauczyciel i kierownik miejscowej szkoły Köbsch został koordynatorem zbiórki złomu, makulatury, szkła i innych materiałów mogących zostać wykorzystanymi w warunkach wojennych.

1918 – punkt sprzedaży jajek urządzono u Barbary Balgar [w czasie wojny i w kilku latach powojennych panowała  gospodarka wojenna, gdzie oddawano obowiązkowe kontyngenty na rzecz armii a znaczną cześć żywności reglamentowano i pozwalano rozprowadzać tylko za pośrednictwem oficjalnych sprzedawców, np. jajka].

1918Peter Grigarczik, pół-siedlak został zaprzysiężony jako ławnik.

1919 – po upadku cesarskich Niemiec, styczniowe wybory do Zgromadzenia Narodowego
w Weimarze przeprowadzono w Rudyszwałdzie w budynku szkoły. Sołtys Josef Raida był przewodniczącym komisji wyborczej a jego zastępcą posiadacz gospody Max Wziontek.

1920Ignatz Mrosek był mistrzem rzeźniczym (masarskim) i należał do Związku Handlarzy Bydłem.

1922 – w miejscowej szkole mieścił się lokal wyborczy, uruchomiony z okazji głosowania nad podniesieniem Prowincji Górnośląskiej do rangi Kraju Związkowego Niemiec (Bundeslandu). Przewodniczącym komisji wyborczej był nowy sołtys Max Wziontek a jego zastępcą inspektor w rudyszwałdzkim folwarku/majątku Lichnowskiego Frauenholz [głosowanie takie obiecała strona niemiecka podczas kampanii plebiscytowej, lecz zmiana statusu Prowincji Górnośląskiej na bardziej samorządną nie przeszła stosunkiem 9:1].

1922 – posiadacz gruntów Max Wziontek bez powodzenia startował w wyborach do sejmiku Prowincji Górnośląskiej w Raciborzu z 34-go miejsca listy Katolickiej Partii Ludowej „Centrum”.

1924 – kolejny raz zaprzysiężono jako sołtysa Maxa Wziontka, posiadacza gospody. Ławnikami zostali: chałupnik Leopold Mraczny i posiadacz gruntów Johann Lischka. Ławnikiem pomocniczym został chałupnik Josef Raida. [chałupnikami określano na wsiach ludzi, którzy posiadali dom z małym ogródkiem. Byli samodzielnymi rzemieślnikami lub musieli najmować się do pracy by utrzymać siebie i rodzinę].

1925 – inwalida wojenny Karl Morawetz został powołany od 1 kwietnia tego roku na rewizora mięsa w wiosce i okręgu dworskim Rudyszwałd [rewizorzy badali mięso zabitych zwierząt przeznaczone na spożycie].

1926 – pomiędzy kolonią Rakowiec a wioską Rudyszwałd czerwcowa powódź zerwała most drogowy, naprawiany przedtem w 1923 roku.

1927 – sędzią polubownym w Rudyszwałdzie został sołtys Max Wziontek a jego zastępcą Franz Jusek, posiadacz gruntów [po I wojnie światowej i demokratyzacji stosunków w Niemczech odchodzono od używania starego określenia siodłak (bauer) ale zamiast tego używano np. posiadacz gruntów, ziemi, czy rolnik].

1927Max Wziontek został jednym z dwóch zastępców członka zarządu powiatowej Kasy Oszczędności w Raciborzu.

1927Max Wziontek został zastępcą wójta gminy Chałupki (Amtsbezirk Annaberg) [Amtsbezirk, czyli gmina składała się najczęściej z kilku wiosek wraz z ich majątkami. Na jej czele stał Przewodniczący – Wójt – pełniący urząd honorowo, czyli nieodpłatnie (jak zresztą większość ówczesnych wiejskich urzędów)].

1927 – w wyborach do sejmiku powiatowego startują mieszkańcy Rudyszwałdu: kołodziej Johann Honisch z listy Niemieckiej Narodowej Partii Ludowej (Deutschnationale Volkspartei), stolarz Franz Urbanczyk, górnik Johann Seidel, kolejarz Franz Gonsior i rolnik Franz Lampa z listy Narodowosocjalistycznej Niemiecka Partia Robotniczej (Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei), a z listy Katolickiej Partii Ludowej „Centrum” (Katholische Volkspartei) sołtys i właściciel gospody Max Wziontek. Mandaty uzyskali Wziontek i Honisch, ale po pół roku ten pierwszy zrezygnował z zasiadania w sejmiku.

1928 – 41-letni kołodziej w majątku ks. Lichnowskiego Johann Honisch jest członkiem rady powiatowej Kasy Chorych.

1929 – nauczycielem i kierownikiem miejscowej szkoły jest Anton Sobel, natomiast Max Wziontek dalej jest sołtysem a także przewodniczącym związku szkolnego, który opiekuje się szkołą.

1929 – w kolejnych wyborach do sejmiku powiatowego z Rudyszwałdu startują już tylko Max Wziontek z „Centrum” i Johann Honisch z listy Niemieckiej Narodowej Partii Ludowej. Ten drugi  ponownie zdobywa mandat.

1929Max Wziontek został wybrany jednym z sześciu członków wydziału powiatowego [zarządu] i jednym z dwóch powiatowych taksatorów [osób nadzorujących sprawy ceł].

1930 – właściciel gospody Max Wziontek został po raz kolejny sołtysem. Ławnikami zostali rolnik Johann Lischka oraz rolnik Stefan Piegsa. Ławnikiem pomocniczym został szewc Johann Raida.

1930 – sędzią polubownym został nauczyciel i kierownik szkoły Anton Sobel a jego zastępcą Johann Czekalla, asystent kolejowy.

1930 – zastępcą wójta gminy Chałupki (Amtsbezirk Annaberg) wybrany został 14 głosami inspektor w majątku rudyszwałdzkim Anton Krömer [inspektor=ekonom].

1932 – w miejscowej szkole znajduje się lokal wyborczy dla wyborów do niemieckiego sejmu – Reichstagu. Przewodniczącym komisji wyborczej jest ławnik Johann Lischka a jego zastępcą kierownik szkoły i poborca podatku  Anton Sobel.

1933 – w wyborach do sejmiku powiatowego startują Max Wziontek z listy „Centrum” oraz Johann Honisch z listy niemieckich konserwatywnych nacjonalistów pod szyldem „Kampffront Schwarz-weiß-rot”, czyli „Czarno-biało-czerwony Front Walki” [nazwa tej listy nawiązywała do barw flagi cesarskich Niemiec, będącej symbolem konserwatywnych nacjonalistów].

1933 – kierownik szkoły Anton Sobel został sędzią polubownym dla Rudyszwałdu. Sołtysem został rolnik Franz Lampa, ławnikami stolarz Franz Wittek i właściciel gospody Max Wziontek, a ławnikiem pomocniczym nauczyciel Franz Wanke. Chałupnik Johann Seidel został miejscowym poborcą podatków. W skład zarządu szkoły weszli wspomniani Sobel (jako przewodniczący) oraz jako zastępca Lampa, który został też zastępcą sędziego polubownego.

1934 – we wiosce działa przedsiębiorstwo budowlane Nawratha.

1936 – stolarz Johann Wittek został sędzią polubownym w Rudyszwałdzie.

1936 – zmieniono nazwę kolonii Rakowiec (Rakowietz, Rakowetz) na Krebsgrund.

1939 – Urząd Stanu Cywilnego w Rudyszwałdzie prowadzi Paul Brzoska (później Birkhofer), a jego zastępcą jest nauczyciel Paul Kubisch.

1939Josef Billy został powołany na sędziego polubownego a jego zastępcą został kolejarz i miejscowy poborca podatków Theodor Paskuda.

Kamil Kotas
22.12.2010

Artykuł w formacie .pdf:
„Wypisy do dziejów Rudyszwałdu.” – Kamil Kotas



Zobacz także:

Dodawania komentarzy zostało wyłączone.


BestInCellPhones.com Offers BlackBerry Phones for Sale. | Thanks to Wordpress Themes, MMORPGs and Conveyancing